آلیاژ طلای ۱۸ عیار از چه ساخته شده؟ ترکیب طلای زرد، رزگلد و سفید؛ نقش مس، نقره، روی، پالادیوم و نیکل

وقتی می‌گیم «طلای ۱۸ عیار»، یعنی ۷۵ درصد طلای خالص. ولی اون ۲۵ درصد دیگه چیه؟ همین ۲۵ درصده که رنگ طلا رو تعیین می‌کنه، سختیش رو می‌سازه، روی کیفیت ریخته‌گری اثر می‌ذاره و حتی ممکنه باعث حساسیت پوستی بشه. این مقاله برای خریدارهای کنجکاو و برای طلاسازها نوشته شده.

چرا طلا رو آلیاژ می‌کنن؟

1. سختی: طلای خالص (۲۴ عیار) خیلی نرمه و برای زیورآلات روزمره زود خط و خم برمی‌داره.
2. رنگ: با تغییر فلزهای همراه، رنگ‌های زرد، صورتی، سفید و حتی سبز به دست میاد.
3. ریخته‌گری و کار: آلیاژ درست، ذوب و ریخته‌گری رو راحت‌تر و قطعه رو بی‌نقص‌تر می‌کنه.
4. قیمت: هرچی سهم طلا کمتر، قیمت هر گرم کمتر. عیار طلا

ترکیب‌های رایج طلای ۱۸ عیار

طلا۷۵ درصد

مس۲۲ درصد

نقره۳ درصد

نقش هر فلز

مس (Cu)

• رنگ رو به سمت قرمز و صورتی می‌بره.
• سختی رو زیاد می‌کنه.
• مس زیاد ممکنه قطعه رو کمی شکننده‌تر کنه و در آب‌وهوای مرطوب، در بعضی شرایط، کمی تیرگی ایجاد کنه.

نقره (Ag)

• رنگ رو به سمت زرد کم‌رنگ و سبز می‌بره.
• انعطاف‌پذیری رو بیشتر می‌کنه.
• نسبت نقره به مس، «تونالیته»ی طلای زرد رو مشخص می‌کنه.

روی (Zn)

• به مقدار کم، ذوب و ریخته‌گری رو بهتر می‌کنه (کمک به جلوگیری از اکسید شدن مذاب).
• مقدار زیادش طلا رو شکننده می‌کنه.

پالادیوم (Pd)

• فلز خانواده‌ی پلاتین؛ سفیدکننده‌ی گرون ولی ضدحساسیت.
• طلای سفید پالادیومی معمولاً گرون‌تره، ولی برای پوست‌های حساس بهتره.

نیکل (Ni)

• سفیدکننده‌ی ارزون‌تر و قوی.
• برای بعضی افراد حساسیت پوستی ایجاد می‌کنه؛ در بعضی کشورها استفاده‌ش در زیورآلات محدود شده. حساسیت پوستی به طلا

طلای سفید واقعاً سفیده؟

آلیاژ طلای سفید معمولاً سفید خاکستری یا متمایل به زرده. اون سفیدی آینه‌ای که در ویترین می‌بینید، از آبکاری رودیومه. وقتی آبکاری ساییده بشه، رنگ اصلی آلیاژ معلوم میشه. آبکاری رودیوم و طلای سفید و رزگلد

مستر آلیاژ (آلیاژ آماده)

در کارگاه‌های امروزی، به‌جای اینکه طلاساز خودش مس و نقره و روی رو جداگانه وزن کنه، از مستر آلیاژ استفاده می‌کنه: پودر یا دونه‌های آماده‌ی ترکیب فلزهای همراه که برای هر رنگ و هر روش ساخت (ریخته‌گری، ماشینی، لحیم) طراحی شدن.

• مزیت: کیفیت یکنواخت، رنگ ثابت، ریخته‌گری بهتر.
• نکته: مستر آلیاژ برای ریخته‌گری با مستر آلیاژ برای کارهای ماشینی فرق داره.

محاسبه‌ی آلیاژسازی

اگه بخواید از طلای خالص یا آبشده با عیار مشخص، به عیار هدف برسید:

وزن آلیاژ لازم = وزن طلا × (عیار فعلی ÷ عیار هدف − ۱)

مثال

۱۰۰ گرم طلای ۹۹۹ رو می‌خواید ۱۸ عیار (۷۵۰) کنید:

آلیاژ لازم = ۱۰۰ × (۹۹۹ ÷ ۷۵۰ − ۱) = ۱۰۰ × ۰٫۳۳۲ = ۳۳٫۲ گرم

وزن نهایی = ۱۳۳٫۲ گرم طلای ۱۸ عیار.

ابزار آلیاژ این محاسبه رو برای هر عیار و هر وزنی انجام میده، و تبدیل عیار هم برای مقایسه‌ی عیارها به کاره.

1. عیار واقعی طلای ورودی رو با آزمایش مشخص کنید
2. وزن آلیاژ لازم رو حساب کنید
3. مستر آلیاژ مناسب رنگ و روش ساخت رو انتخاب کنید
4. ذوب با کنترل دما و محافظت از اکسید شدن
5. آزمایش عیار نهایی قبل از ساخت

لحیم طلا

لحیم هم آلیاژ طلاست ولی با نقطه‌ی ذوب پایین‌تر تا موقع لحیم‌کاری، خود قطعه ذوب نشه. برای همین:

• لحیم‌ها معمولاً فلزهای همراه بیشتری دارن.
• لحیم با کیفیت هم‌عیار قطعه (مثلاً لحیم ۱۸ عیار) ساخته میشه، ولی لحیم کم‌عیار هم در بازار وجود داره.
• محل لحیم ممکنه در آزمایش XRF عیار پایین‌تری نشون بده. عیارسنجی در آزمایشگاه

آلیاژ و کیفیت ساخت

نکته برای خریدار

• اگه پوست حساس دارید، از فروشنده بپرسید طلای سفید پالادیومیه یا نیکلی.
• رنگ طلای زرد در طلافروشی‌های مختلف ممکنه کمی فرق کنه؛ این طبیعیه و به آلیاژ بستگی داره.
• عیار ملاکه، نه رنگ. رزگلد ۱۸ عیار به اندازه‌ی طلای زرد ۱۸ عیار طلا داره.

سؤالات متداول

طلای ۱۸ عیار از چه فلزهایی ساخته میشه؟

۷۵ درصد طلای خالص و ۲۵ درصد فلزهای همراه؛ معمولاً مس و نقره، و در طلای سفید پالادیوم یا نیکل.

رزگلد طلای کمتری داره؟

نه. رزگلد ۱۸ عیار هم ۷۵ درصد طلا داره؛ فقط سهم مس در ۲۵ درصد باقی‌مونده بیشتره.

مستر آلیاژ چیه؟

ترکیب آماده‌ی فلزهای همراه که طلاسازها به طلای خالص اضافه می‌کنن تا به عیار و رنگ مشخص برسن.

چرا محل لحیم عیار کمتری نشون میده؟

چون لحیم برای ذوب در دمای پایین‌تر، فلزهای همراه بیشتری داره و گاهی کم‌عیارتره.

طلای سفید نیکل داره؟

بعضی آلیاژهای طلای سفید نیکل دارن و بعضی پالادیوم. اگه حساسیت دارید، نوعش رو بپرسید.